TAO 道

Tao oznacza w filozofii chińskiej odwieczne działanie lub zasadę stworzenia, która jest odpowiedzialna za powstanie jedności i dwoistości, a jednocześnie za początek świata i stworzenia („10 000 rzeczy”).

Z Tao powstaje biegunowość Yin i Yang, w wyniku czego powstają przeciwieństwa, z koordynacji działań, z których powstaje zmiana, ruch i wzajemne przenikanie się – a w rezultacie powstaje świat. Pojawienie się świata nie oznacza faktu, że w pewnym momencie świat zaczął istnieć. Świat istniał od zawsze. Nie chodzi tu o początek czasu, jak w Biblii, ale o zrozumienie zasady istnienia. Dlatego w rzeczywistości zarówno „pojawienie się”, jak i „początek” są słowami, które nie odpowiadają duchowi myślenia o Tao. Właściwie potrzebują coś do zastąpienia, ale jest to tak trudne, że jesteśmy zmuszeni użyć niewłaściwych słów, aby jakoś opisać istniejące nic.

Tao jest zarówno zasadą immanencji, jak i transcendencji, wewnętrzną i zewnętrzną, niewidzialną i widzialną. Tao jest najwyższym stanem bytu w swojej transcendentalnej funkcji niezróżnicowanej pustki i matki kosmosu. Najwyższy w taoizmie rozumiany jest jako główny, najwyższy poziom naszego zrozumienia, a nie siłą silniejszą niż wszystkie inne siły. Pustka odnosi się do tego, czego nie widzimy, a nie do braku czegoś. We współczesnej interpretacji mogą to być najmniejsze poziomy mikrokosmosu, poszukiwanej obecnie „ciemnej” substancji Wszechświata. Coś jeszcze bardziej niewidzialnego i nieznanego, ale przenikającego wszystko, jak na przykład pola magnetyczne czy fale grawitacyjne, ale jeszcze bardziej fundamentalne, a może wszystko, co fundamentalne, razem wzięte, jak otchłań osobliwości, stanowią twórczą siłę istnienie.

Według Lao – Tzu, Tao generuje jeden (być może qi (Qi 氣)), jeden generuje dwa – Yin i Yang (chiń.: 陰陽), które generują trzy i cały zamanifestowany świat. Oznacza to, że Tao jest źródłem wszystkich form. Jednocześnie jest to energia, która kształtuje cały proces tworzenia i tworzenia na nowo. Jest to twórczy duch, który zarówno tworzy, jak i niszczy, ale kreacja i destrukcja w równym stopniu tworzą i utrzymują ten świat, zapewniając jego istnienie w formie, w jakiej my znamy.

Ponieważ Tao obejmuje wszystko, tj. przeciwieństwa, nieobecność i obecność, Tao nie można opisać w kategoriach intelektualnych, dlatego chińska filozofia jest pełna paradoksów. Jednym z głównych paradoksów jest to, że Tao jest zarówno pojedyncze, jak i niepowtarzalne – niepowtarzalna ścieżka każdej rzeczy i każdego zjawiska z osobna, to znaczy samo w sobie, oraz Jedno, uniwersalne prawo Wszechświata, to, które łączy wszystkie rzeczy i wszystkie zjawiska w jedno istnienie. Kolejnym paradoksem jest to, że Tao jest najwyższą mocą, ale Tao nie może być reprezentowane jako coś odrębnego. Tao jest jakby wlane we wszystkie inne czynne siły, jakby je przenikało.

Działanie Tao jest niedostrzegalne i wszechobecne. Tao jest wszędzie i we wszystkim. Tao rozkazuje bez dominacji. Widzimy działanie Tao wszędzie i we wszystkim, ale nigdzie nie możemy powiedzieć, że jest to Tao samo w sobie. Świat jest jak roślina, która rośnie, posłuszna wewnętrznym prawom, ale te prawa są niedostrzegalne.

Każda istota i każda rzecz mają swoje własne Tao, swój własny sposób istnienia. Niedziałanie jest również praktykowane, ponieważ Tao układa rzeczy samoistnie i nie ma potrzeby ingerowania w ten naturalny porządek.

Tao może być rozumiane jako uniwersalna zasada, racjonalnie niedostępna, dlatego człowiek powinien jak najmniej swoim świadomym działaniem i dążeniem przeszkadzać tej zasadzie w urzeczywistnianiu się, powinien żyć bardziej intuicyjnie. Podążanie ścieżką rozumu, zaniedbując intuicję, oznacza wrogość do Tao i ten, kto jest w stanie wojny z Tao, nieuchronnie szkodzi sobie i tym, którzy go otaczają. Wydaje się, że płynie pod prąd, ale ten prąd jest tak silny, że i tak go poskromi. Kto płynie pod prąd, na próżno marnuje siły. Wyczerpując siły, dochodzi do śmierci.